Projekt ustawy o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

 

USTAWA
z dnia ........................................
o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

 

Art. 1. W ustawie z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych wprowadza się następujące zmiany:

Art. 13a otrzymuje następujące brzmienie:

„Art.  13a.

 W sprawach o roszczenia przeciwko bankowi, jednostce zależnej od banku albo innemu przedsiębiorcy wykonującemu działalność finansową, jeżeli przedmiotem sprawy są roszczenia o ustalenie nieważności, nieistnienia albo bezskuteczności umowy dotyczącej finansowania lub świadczenia usług finansowych albo jej postanowień, jak również dochodzone z nimi roszczenia
o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie tej umowy lub postanowień. wynikające z czynności bankowych, od strony będącej:

1. konsumentem
2. osobą fizyczną prowadzącą gospodarstwo rodzinne
3. osoby fizycznej, o której mowa w art. 385⁵ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny

- sąd na wniosek strony, po ustaleniu jej statusu wymienionego w pkt a – c, zwalnia częściowo stronę z kosztów opłaty sądowej w wys. wpisu stosunkowego, do wysokości 1000 złotych.”

Art. 2. Do pozwów wniesionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Art. 3. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

 

UZASADNIENIE

1. Cel ustawy i dostęp do sądu.

Celem projektu jest zapewnienie konsumentom, osobom fizycznym prowadzącym gospodarstwo rodzinne oraz osobom fizycznym korzystającym w danej umowie z ochrony przewidzianej w art. 385⁵ § 1 Kodeksu cywilnego - rzeczywistego dostępu do sądu, w sporach związanych z działalnością finansową banków i innych podmiotów prowadzących działalność finansową.

Projekt łączy ograniczenie kwoty wykładanej przez uprawnioną stronę z możliwością pobrania pozostałej części należnej opłaty od jej przegrywającego przeciwnika.

Bariera opłaty sądowej występuje nie tylko w sporach kredytobiorców frankowych z bankami. Dotyczy to również konsumenta kwestionującego umowę z firmą pożyczkową oraz osoby fizycznej, która zawarła np. umowę leasingu z przedsiębiorstwem należącym do grupy bankowej, lecz nie będącym sensu stricto bankiem. Przy WPS w wysokości np. 300 000 zł, opłata stosunkowa od pozwu wynosi 15 000 zł. Obowiązek jednorazowego wyłożenia tej kwoty może powstrzymywać strony przed dochodzeniem roszczeń, również wtedy, gdy istnieją poważne podstawy do zakwestionowania umowy.

Wysokość bariery dostępu do sądu nie powinna zależeć od tego, czy finansowania udzielił bezpośrednio bank, jego spółka zależna, czy niezależny przedsiębiorca finansowy. Spółki zależne banków oraz firmy pożyczkowe mieszczą się
w projektowanej kategorii innych przedsiębiorców wykonujących działalność finansową. Umowy leasingu również podlegają projektowanemu mechanizmowi obniżonych opłat sądowych jako umowy z zakresu działalności finansowej.

Ochrona prawna Państwa w postaci ustanowionej obniżonej opłaty sądowej  jest związana z: 1) przedmiotem sporu, oraz 2) statusem strony w konkretnej umowie. Nie obejmuje ona automatycznie każdej sprawy przeciwko bankowi lub jego spółce zależnej, np. sporu niemającego związku z czynnościami bankowymi, finansowaniem lub usługą finansową.

Przedsiębiorca będący osobą fizyczną korzysta z ochrony w związku z umową spełniającą przesłanki art. 385⁵ § 1 Kodeksu cywilnego.

1. Obecna opłata stała i jej skutki.

Obecny art. 13a, w dotychczasowym brzmieniu, przewiduje w sprawach
o roszczenia wynikające z czynności bankowych opłatę stałą 1 000 zł od strony będącej konsumentem lub osobą fizyczną prowadzącą gospodarstwo rodzinne.

Projektowany przepis nie ogranicza tego rozwiązania wyłącznie do kredytów frankowych, ani też wyłącznie do powództw o ustalenie nieważności umowy. Projekt zachowuje dotychczasowy zakres ochrony i rozszerza ją na wskazane spory dotyczące szerszego zbioru przedmiotowego - działalności finansowej.

Wg dotychczasowych przepisów opłata stała w zakresie spraw związanych z czynnościami bankowymi wynosiła
1 000 zł, co oznaczało, że w przypadku przegrania sporu np. o unieważnienie kredytu frankowego przez bank, przegrana strona zwracała powodowi jednynie koszt 1000 zł opłaty sądowej. Biorą pod uwagę fakt, iż 98 % spraw o unieważnienie kredytów frankowych było przegrywanych przez banki, banki te, zamiast 5% od WPS od każdej przegranej sprawy, pokrywały jedynie koszt 1000 zł, zaś Skarb Państwa i jego statio fisci
w postaci sądów uzyskiwało ekwiwalent kosztu sądowego prowadzonej sprawy w stałej wysokości 1000 zł od jednej sprawy, zamiast 5% wartości przedmiotu sporu.

W okresie 2020 – 2026 sądy unieważniły umowy kredytów frankowych na łączną kwotę 75 mld zł, zaś liczba przegranych przez banki spraw sądowych wyniosła ok. 16 000. Zatem banki z tytułu przegranych spraw sądowych zapłaciły na rzecz sądów kwotę 16 mln zł (16 tys. x 1 tys. zł), zamiast kwoty 3,7 mld zł (5% od 75 mld.zł). Strata Skarbu z powodu nieudolnego sformułowania przepisu art. 13a ustawy o kosztach sądowych to 3,7 mld. zł. Łączny zysk sektora bankowego
w Polsce za lata 2020-2026 to 160 mld zł.

Projektowana nowelizacja naprawia ten problem, jednak wyłącznie na przyszłość.

Projekt zastępuje opłatę stałą zwolnieniem od części należnej opłaty przekraczającej 1 000 zł. Pełna opłata pozostaje obliczana na zasadach ogólnych. W zwykłej sprawie majątkowej WPS to 5% WPS. Sąd udziela zwolnienia na wniosek strony, po ustaleniu przedmiotu sprawy i uprawnionego statusu strony. Nie wymaga to wykazania ubóstwa, ani złożenia oświadczenia o dochodach
i majątku.

Nieuiszczoną część opłaty sąd rozlicza na podstawie istniejącego art. 113 ust. 1, przy odpowiednim zastosowaniu zasad zwrotu kosztów procesu. Przy całkowitej przegranej przedsiębiorcy, co do zasady, obciąża go całą nieuiszczoną częścią opłaty. Osobno zasądza od niego na rzecz wygrywającej strony zwrot kwoty rzeczywiście przez nią uiszczonej. Projekt wykorzystuje zatem funkcjonujący mechanizm rozliczania kosztów, od których strona została zwolniona.

Przykład przy WPS 300 000 zł i pełnej wygranej konsumenta: opłata należna od pozwu wynosi 15 000 zł. Konsument płaci 1 000 zł. Pozwany zwraca konsumentowi 1 000 zł oraz uiszcza 14 000 zł na rzecz Skarbu Państwa. Skarb Państwa otrzymuje łącznie 15 000 zł, uwzględniając kwotę już wpłaconą przez konsumenta.

III.  Gwarancje ochrony i przepisy powiązane.

Przy częściowym uwzględnieniu powództwa obciążenie przeciwnika następuje zgodnie z zasadami rozliczania kosztów procesu, a więc nie zawsze w pełnej wysokości. Dodany art. 113 ust. 2a chroni uprawnioną stronę przed pobraniem objętej zwolnieniem części jej własnej opłaty z zasądzonego roszczenia lub jej majątku. Bez tej korekty art. 113 ust. 2 pkt 1 mógłby prowadzić do uszczuplenia świadczenia przyznanego stronie korzystającej ze zwolnienia. Ochrona obejmuje również rozliczenie tej opłaty przy ugodzie.

Zwolnienie dotyczy własnych opłat sądowych strony. Nie uchyla art. 108 - strona przegrywająca może nadal być zobowiązana do zwrotu kosztów sądowych przeciwnikowi. Osoba, która nie jest w stanie zapłacić również 1 000 zł lub ponieść innych kosztów sądowych, zachowuje możliwość uzyskania szerszego zwolnienia na zasadach ogólnych.

1. Skutki budżetowe.

Rezygnacja z opłaty stałej na rzecz częściowego zwolnienia pozwala zwiększyć wpływy z opłat w sprawach wygrywanych przez uprawnionych klientów instytucji finansowych. Oznacza to zakończenie sytuacji, w której preferencja przyznana klientowi ogranicza jednocześnie ciężar opłaty ponoszony ostatecznie przez przegrywającego przedsiębiorcę. Kwoty pobrane przez sądy stanowią dochód budżetu państwa.

1. Wejście w życie i zakres czasowy

Ustawa ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Nowe zasady stosuje się do spraw wszczętych od tego dnia. Do spraw wcześniejszych, w tym do ich dalszych etapów i końcowego rozliczenia kosztów, stosuje się dotychczasowe przepisy. Zapewnia to przewidywalność obciążeń i wyklucza nakładanie nowych opłat za zakończone już spory.

 

Opracował:

Janusz Fudała
Prezes Zarządu

Stowarzyszenia
„Franczyzowe Fair Play”